Aire limpo. Planeta san

Partículas en suspensión, dióxido de nitróxeno, ozono troposférico… son algúns dos causantes da contaminación atmosférica, que pode chegar a danar a saúde (especialmente dos máis pequenos). Por iso, é moi importante que se tome conciencia desta problemática ambiental. Os currículos de primaria de  Galicia Castela e Leónintroducen desde os primeiros cursos o estudo do aire, así que é un bo momento para traballar estes temas coas alumnas e alumnos.

Se es docente nestas etapas, tes fillos/ as nestas idades ou, simplemente, es unha persoa preocupada por estes temas, este artigo é para ti.

Que é a contaminación atmosférica?

Non todos os compoñentes que existen no aire son contaminantes atmosféricos. Unha boa definición de contaminación atmosférica é aquela que nos di que se produce cando existe presenza de certos contaminantes en cantidades que afecten negativamente a saúde das persoas, o medio ambiente e o patrimonio cultural.

Legalmente, soamente considéranse as fontes  antropoxénicas (causadas polo home) como as responsables da contaminación atmosférica. Pero non sempre é así. Existen outras circunstancias posibles; por exemplo, as emisións derivadas da emisión dun volcán, os incendios forestais, tormentas de area…

Existen varios tipos de contaminantes, pero os máis importantes, en relación coa saúde, son o ozono troposférico e as partículas en suspensión. Unha exposición prolongada a eles pode provocar desde leves efectos no sistema respiratorio a alerxias e, mesmo, unha mortalidade prematura.

O ozono non se emite directamente, senón que se forma a partir da reacción dos compostos orgánicos volátiles (COV) e os óxidos de nitróxeno (NOx) en presenza de luz solar. As partículas poden emitirse directamente á atmosfera (as chamadas partículas primarias, por exemplo, nos tubos de escape dos vehículos). Tamén poden formarse nela como “partículas secundarias” a partir de gases como o dióxido de xofre (SO2), os óxidos de nitróxeno (NOx) e o amoníaco ( NH3).

A infancia e a calidade do aire

UNICEF, no seu informe Limpar o aire para os nenos, afirma que “hoxe en día uns 300 millóns de nenos viven en zonas nas que a contaminación atmosférica é polo menos seis veces superior ao estipulado nas directrices internacionais”. En total, ao redor de 2.000 millóns de nenos residen en zonas que superan o límite anual da Organización Mundial da Saúde”.

E é que a contaminación atmosférica afecta especialmente as nenas e nenos; principalmente, debido á súa fisioloxía, ao modo ao que se expoñen á devandita contaminación e ao grao no que o fan. E é que, cun sistema  inmunitario en desenvolvemento e uns pulmóns que aínda están a crecer, as e os menores poden sufrir repercusións sobre a súa saúde que lles afecten ao longo de toda a súa vida.

Por iso reducir a contaminación atmosférica é unha das medidas máis importantes que podemos facer pola infancia. Os beneficios de reducir a contaminación atmosférica van moito máis alá da saúde infantil, xa que tamén poden axudar a desenvolver as economías e loitar contra o cambio climático.

Contaminación atmosférica en clase

PRIMEIRO E SEGUNDO DE PRIMARIA

Para os máis pequenos de primaria é moi sinxelo asimilar os conceptos de contaminación e de sucidade. Por exemplo, saben identificar que, se hai lixo no chan, hai contaminación na contorna natural. Con esta premisa propoñemos desenvolver na aula unha actividade moi sinxela pero moi ilustrativa. Titularémola: Que horror de contaminación! e está baseada nunha proposta da Asociación Mundial de Educadores Infantís.

Materiais:

• Cartolina branca tamaño A4.

• Rotulador e tesoiras.

• Tapóns de botellas.

Realización: propoñemos que cada neno e nena debuxe un personaxe na cartolina branca. Pode ser outro neno/a, un animal… que voe a imaxinación! A cada personaxe debuxaranlle os pulmóns e o corazón. Cando estean acabados poñemos encima dos órganos internos tapóns de botellas e sacamos as cartolinas ao exterior. Debemos deixalas 3-4 días nun espazo resgardado do vento, choiva, sol… O profesor/para leva ao alumnado para recoller o experimento. Ao volver á aula, cada neno/para senta na súa cadeira, pon a cartolina encima da mesa e retíralle o tapón. O que sucederá é que a cartolina estará sucia e a parte protexida polo tapón, limpa. A partir de  aí, facer a reflexión conxunta sobre as  causas do sucedido.

TERCEIRO E CUARTO DE PRIMARIA

Para nenas e nenos de 8 e 9 anos, traémosvos AQI, un xogo desenvolto pola EPA. Axencia de Protección Ambiental das Estados Unidos. Para iso soamente necesitaremos que levedes ao alumnado á aula de informática e ter a precaución de ter instalado o  plug-in Flash.AQI é un recurso educativo protagonizado por divertidos  camaleóns, que trata sobre a calidade do aire.

O  AQI utiliza unha combinación de cores e números para falar da situación do aire. A representación da calidade do aire a través de cores resulta moi gráfica e permite aos nenos e nenas realizar fáciles asociacións coa saúde. A través desta combinación de cores e números o neno/a coñece:

• A diferenza entre aire limpo e aire sucio.

• Que son os contaminantes e como afectan á saúde.

• Que poden facer os nenos, como grupo sensible á contaminación.

Esta páxina web ofrece tamén un dicionario sobre o aire e a contaminación, e os seguintes xogos:

• Espectáculo de Xogo AQI. Xogo de preguntas de resposta múltiple sobre o Índice da Calidade do Aire ( AQI), a contaminación do aire e a saúde.

• Xogo de Cores de AQI. Con tres niveles de dificultade a elixir polo xogador, trata sobre a saúde e a contaminación asociando diversas situacións ambientais a diferentes cores.

QUINTO E SEXTO DE PRIMARIA

Os maiores de primaria teñen xa máis capacidade para desenvolver “proxectos de investigación”. Propoñémosvos unha actividade para que os estudantes identifiquen como poden mellorar a calidade de aire nas súas casas e a comunidade.

Primeira parte: Como mellorar a calidade do aire nos fogares? Soamente necesitan papel e lapis.

1. Indicamos aos nenos e nenas que realicen un inventario nas súas casas e fagan unha lista de cousas que poden facer para mellorar a calidade do aire (por exemplo, empregar produtos de limpeza naturais ou sen ser aerosois).

2. Planificar unha hora de clase onde os alumnos poñan en común os seus resultados e debatan entre todos que accións poden desenvolver nas súas casas, coa participación das súas familias.

Segunda parte: Como podemos mellorar a calidade do aire nas nosas localidades? Aquí a idea é que poidades desenvolver un xogo de rol na aula. Nel divides ao alumnado en grupos de 3-4 persoas. A cada unha asígnaslle a tarefa de investigar como se pode mellorar a calidade do aire en determinados enclaves estratéxicos da localidade. Así, teremos ao grupo que pescude que se pode facer no propio colexio, que pode facer o concello en tema de mobilidade urbana e tráfico rodado… etc.

Posteriormente, animámosvos a que fagades uns paneis explicativos que se poidan colgar nos muros do colexio para que o resto das nenas e nenos poidan familiarizarse tamén con este tema.

Gustáronvos estas ideas? Esperamos que si. Que as poñades en práctica e comentedes nas redes sociais de  Gadis que tal vos resultaron. Ata a semana que vén!

Referencias

• Asociación Mundial de Educadores Infantís. Programa “O club dos nenos coidadores do planeta Terra”.

• UNICEF (2016), Clear the air from children. Informe completo en inglésSumario executivo en español.

Deja un comentario