Agricultura rexenerativa. Os produtos que cuidan o chan.

A agricultura rexenerativa está en alza e cada vez son máis as explotacións que apostan por producir alimentos á vez que recuperan a saúde do chan, protexen a biodiversidade e realizan un uso máis responsable dos recursos naturais. Trátase dun sistema que ofrece unha forma de cultivo que mira ao futuro sen perder de vista a contorna e a terra que nos alimenta.

Como funciona a agricultura rexenerativa

A palabra agricultura lévanos a un imaxinario de campos de cultivo, árbores froiteiras, hortalizas ou plantacións de cereal. Con todo, poucas veces detémonos a pensar no que ocorre baixo os nosos pés. O chan é un ecosistema vivo, no que a materia orgánica e pequenos organismos desempeñan un papel fundamental na fertilidade da terra.

Durante décadas, os sistemas agrícolas priorizaron a produtividade e o rendemento das colleitas, contribuíndo, en ocasións, á deterioración dos chans, á perda de biodiversidade e a unha maior presión sobre os recursos hídricos. Neste contexto, recuperar o protagonismo da agricultura rexenerativa é unha oportunidade para a resiliencia dos cultivos, xa que o seu enfoque de produción non busca unicamente reducir o impacto da actividade agrícola, senón mellorar as condicións naturais das terras de cultivo.

Cada terreo ten unhas características, un clima e unhas necesidades diferentes, polo que as técnicas de agricultura rexenerativa adáptanse ás condicións de cada explotación. Por exemplo, en Galicia os chans son xeralmente máis acedos e húmidos, mentres que en Castela e León predominan os terreos de secaño.

A agricultura rexenerativa baséase en entender as necesidades de cada territorio e traballar coa natureza, compartindo unha serie de principios:

• Reducir ao mínimo a alteración do chan.
• Reducir ao mínimo o uso de insumos químicos.
• Potenciar ao máximo a biodiversidade, tanto animal como vexetal.
• Manter o chan cuberto de cultivos o maior tempo posible.

Para iso, existen unha serie de prácticas de agricultura rexenerativa que favorecen a saúde dos terreos. As máis utilizadas son:

• Cultivos de cobertura. Fronte aos terreos espidos, expostos ao sol e á erosión, apóstase por utilizar cubertas vexetais que protexen a terra, axudan a conservar a humidade e achegan materia orgánica.
• Redución da labra intensiva, evitando remover constantemente as capas do chan. Deste xeito favorécese a súa estrutura e protéxese a actividade dos organismos que viven nel.
• Rotación de cultivos como metodoloxía para alternar diferentes especies, o que permite diversificar os nutrientes que se extraen e achéganse á terra, alén de ser unha estratexia imprescindible para protexer os cultivos de pragas e enfermidades.
• Incorporación de gandería mediante pastoreo dirixido, que axuda a fertilizar o terreo de forma natural e manter o equilibrio dos pastos.

Agricultura rexenerativa en España

En España, a agricultura rexenerativa está a gañar protagonismo como resposta a algúns dos principais desafíos do sector agrario: a degradación do chan, a escaseza de auga, a perda de biodiversidade e a necesidade de adaptar os cultivos a unhas condicións climáticas cada vez máis cambiantes.

Segundo o Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, en 2024 un total de 463.313 titulares de explotacións agrícolas participaron nos ecorregímenes, o que representa o 77,5% dos solicitantes de axudas de la Política Agraria Común (PAC). A superficie declarada para estas prácticas alcanzou os 19,2 millóns de hectáreas. Estes ecorregímenes inclúen prácticas de agricultura rexenerativa como o pastoreo extensivo, a rotación de cultivos, la sementa directa e las cubertas vexetais.

A evolución da sementa directa, outra técnica de agricultura rexenerativa baseada en reducir ou eliminar a labra e sementar sobre os restos vexetais do cultivo anterior, pasou de 583.311 hectáreas declaradas en 2022 a 1.402.760 hectáreas acollidas á axuda en 2024. A súa aplicación pode favorecer a conservación da humidade, reducir a erosión e contribuír a manter o carbono orgánico do chan.

A necesidade de apostar por unha agricultura máis sostible tamén está relacionada coa situación ambiental de España. Segundo o Ministerio para a Transición Ecolóxica, o 24,8% dos chans erosionables do país sofre problemas de erosión de nivel medio ou alto. Ademais, 2024 foi un dos anos máis cálidos rexistrados. Ante esta situación, cada vez é máis importante coidar a terra, mellorar a súa fertilidade e favorecer que poida conservar mellor a auga. Deste xeito, os cultivos estarán mellor preparados para afrontar as secas e outros efectos do cambio climático.

O impacto positivo da agricultura rexenerativa

Desde Gadis apostamos por construír relacións de confianza e a longo prazo cos nosos provedores e provedoras locais. Cremos que a proximidade e a colaboración son fundamentais para xerar estabilidade, impulsar novas oportunidades de investimento e innovación e ofrecer o apoio necesario para avanzar cara a prácticas agrícolas máis sostibles, como a agricultura rexenerativa. Cada territorio ten as súas propias necesidades e cada explotación debe atopar o xeito de adaptarse a elas. Acompañarlles neste camiño é tamén apostar polo futuro do campo e entender que coidar o chan hoxe é esencial para seguir producindo alimentos mañá.

A agricultura rexenerativa alíñase coas metas dos ODS 2. Fame cero, ODS 12. Produción e consumo responsables e ODS 15. Vida de ecosistemas terrestres.